ਈਰਾਨ ਨੇ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸ ਸੁਲਤਾਨ ਏਅਰ ਬੇਸ ‘ਤੇ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਅਤੇ ਡਰੋਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਜਵਾਬੀ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਈਰਾਨੀ ਮੀਡੀਆ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਅਤਿ-ਆਧੁਨਿਕ E-3 ਸੈਂਟਰੀ AWACS ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।ਈਰਾਨ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰੈਸ ਟੀਵੀ ਨੇ ਹਮਲੇ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀਆਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਹਾਜ਼ ਦਾ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਗਲਾ ਅਤੇ ਪੂਛ ਵਾਲਾ ਹਿੱਸਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੋਇਆ?
ਐਨਡੀਟੀਵੀ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਛੇ ਬੈਲਿਸਟਿਕ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਅਤੇ 29 ਡਰੋਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਅਮਰੀਕੀ ਸੂਤਰਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 12 ਅਮਰੀਕੀ ਸੈਨਿਕ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਦੀ ਹਾਲਤ ਗੰਭੀਰ ਹੈ। ਕਈ ਏਅਰ ਰਿਫਿਊਲਿੰਗ ਜਹਾਜ਼ਾਂ (ਕੇਸੀ-135 ਟੈਂਕਰ) ਨੂੰ ਵੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ।
E-3 AWACS ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੇ ਕਮਾਂਡ ਅਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਡਾਣ ਦੌਰਾਨ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ, ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਅਤੇ ਡਰੋਨਾਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਅਮਰੀਕਾ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਝਟਕਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਜਿਹੇ ਜਹਾਜ਼ ਸੀਮਤ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹਨ।
ਈਰਾਨ ਨੇ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਅਤੇ ਡਰੋਨ ਹਮਲਿਆਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ
ਈਰਾਨੀ ਰੈਵੋਲਿਊਸ਼ਨਰੀ ਗਾਰਡ ਕੋਰ (IRGC) ਨੇ ਲੰਬੀ ਅਤੇ ਦਰਮਿਆਨੀ ਦੂਰੀ ਦੀਆਂ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਅਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਡਰੋਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਈਰਾਨ ਨੇ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ MQ-9 ਡਰੋਨ ਨੂੰ ਡੇਗਣ ਅਤੇ ਇੱਕ F-16 ਜੈੱਟ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਵੀ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ। ਈਰਾਨ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਹਮਲਿਆਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਜੋਂ ਦੱਸਿਆ।
ਇਹ ਹਮਲਾ ਅਮਰੀਕਾ-ਇਜ਼ਰਾਈਲ-ਈਰਾਨ ਯੁੱਧ ਦੇ ਦੂਜੇ ਮਹੀਨੇ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ 28 ਫਰਵਰੀ, 2026 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਯੁੱਧ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਹਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਉੱਚ ਈਰਾਨੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਪਰੀਮ ਲੀਡਰ ਅਯਾਤੁੱਲਾ ਅਲੀ ਖਮੇਨੀ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮੁਖੀ ਅਲੀ ਲਾਰੀਜਾਨੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਈਰਾਨ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਭੜਕਾਹਟ ਦੇ ਯੁੱਧ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।
ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ‘ਤੇ ਹਮਲਾ
ਜੰਗ ਨੇ ਨਾਗਰਿਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਈਰਾਨ ਦੇ ਬੁਸ਼ਹਿਰ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਚਾਰ ਮੈਂਬਰ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਖੁਜ਼ੇਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਐਤਵਾਰ ਸਵੇਰੇ ਤਹਿਰਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਧਮਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਪੰਜ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ।
ਈਰਾਨੀ ਫੌਜ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸਨੇ ਹਾਈਫਾ ਵਿੱਚ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਰੱਖਿਆ ਕੰਪਨੀ ਐਲਟਾ ਦੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਯੁੱਧ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਬੇਨ ਗੁਰੀਅਨ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਬਾਲਣ ਸਟੋਰੇਜ ਸਹੂਲਤ ਨੂੰ ਵੀ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ। ਯੂਐਸ ਸੈਂਟਰਲ ਕਮਾਂਡ (ਸੈਂਟਕਾਮ) ਨੇ ਅਜੇ ਤੱਕ ਹਮਲੇ ‘ਤੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕੋਈ ਟਿੱਪਣੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਹਮਲਾ ਖੇਤਰੀ ਤਣਾਅ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
AWACS ਕੀ ਹੈ?
E-3 ਸੈਂਟਰੀ, ਜਾਂ AWACS, ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਤੋਂ ਡਰੋਨ, ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਅਤੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਟਰੈਕ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਅਮਰੀਕੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੋਧਿਆ ਹੋਇਆ ਬੋਇੰਗ 707/320 ਵਪਾਰਕ ਏਅਰਫ੍ਰੇਮ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਘੁੰਮਦੇ ਰਾਡਾਰ ਡੋਮ ਨਾਲ ਲੈਸ ਹੈ।
ਅਮਰੀਕੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਰਾਡਾਰ ਦੀ ਰੇਂਜ 375 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (250 ਮੀਲ) ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਦੋਸਤਾਨਾ, ਨਿਰਪੱਖ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ‘ਤੇ ਕਮਾਂਡ ਅਤੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
1977 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਇਹ ਜਹਾਜ਼ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਦੀ ਹਰ ਉਚਾਈ ਅਤੇ ਹਰ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਨਿਗਰਾਨੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸੰਯੁਕਤ, ਸਹਿਯੋਗੀ ਅਤੇ ਗੱਠਜੋੜ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੌਰਾਨ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਅਮਰੀਕੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇਸ ਜਹਾਜ਼ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਹ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਈਂਧਨ ਭਰੇ ਅੱਠ ਘੰਟੇ ਤੱਕ ਮਿਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ। ਉਡਾਣ ਦੌਰਾਨ ਈਂਧਨ ਭਰ ਕੇ ਇਸਦੀ ਰੇਂਜ ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਵੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ।
E-3 ਬਾਰੇ ਕੀ ਖਾਸ ਹੈ?
ਫੌਜੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ E-3 ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਈਰਾਨ ‘ਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਹਵਾਈ ਹਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਮੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੈਲੀ ਗ੍ਰੀਕੋ, ਇੱਕ ਰੱਖਿਆਤਮਕ ਸਹਾਇਕ ਅਤੇ ਸਟਿਮਸਨ ਸੈਂਟਰ ਥਿੰਕ ਟੈਂਕ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਫੈਲੋ, ਨੇ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਏਅਰ ਐਂਡ ਸਪੇਸ ਫੋਰਸਿਜ਼ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨੁਕਸਾਨ ਹੈ।
ਇਹ ਹਮਲਾ ਈਰਾਨ ਦੀ ਅਸਮਿਤ ਯੁੱਧ ਰਣਨੀਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਹਿਰਾਨ ਨੇ ਪ੍ਰੌਕਸੀ ਨੈੱਟਵਰਕ, ਡਰੋਨ ਝੁੰਡ, ਭਾਰੀ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਬੈਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਸਾਈਬਰ ਓਪਰੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਦੀ ਹਵਾਈ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਨ ‘ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਇਸਨੇ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੋਂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਤੇਲ ਅਤੇ ਗੈਸ ਦਾ 20 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਲੰਘਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ $100 ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਪਹੁੰਚ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਲਗਭਗ 40 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਵੱਧ ਹਨ।
